Leuke weetjes over honden: feiten die je nog niet wist

1. De superneus: het reukvermogen van honden

Als er een zintuig is waarin honden ons volledig de baas zijn, dan is het de neus. Een mens heeft ongeveer vijf tot zes miljoen geurreceptoren in de neus. Een hond heeft er, afhankelijk van het ras, tot wel ongeveer driehonderd miljoen. Bij echte speurneuzen zoals de bloedhond ligt het aantal aan de bovenkant van die schaal. Het reukweefsel van een hond is, uitgevouwen, ongeveer zo groot als een zakdoek, terwijl dat van ons eerder op een postzegel lijkt.

Het verschil zit niet alleen in de neus. Ook het deel van de hondenhersenen dat geuren verwerkt is naar verhouding veel groter dan bij ons; schattingen komen uit op ongeveer veertig keer zo groot. Honden hebben bovendien beweeglijke neusgaten waarmee ze kunnen bepalen uit welke richting een geur komt. Hoe gevoelig hun neus precies is, is lastig in een enkel getal te vangen, maar onderzoekers gaan ervan uit dat honden geuren duizenden tot honderdduizenden keren beter waarnemen dan mensen.

Die superneus heeft praktische gevolgen. Speciaal getrainde honden kunnen leren om bepaalde ziektes te herkennen aan geur, en sommige honden alarmeren hun baasje bij een sterke verandering in de bloedsuiker of bij een naderende epileptische aanval. Dat is gespecialiseerd werk dat onder begeleiding wordt opgebouwd, geen vaardigheid waarmee elke huishond zomaar geboren wordt, maar het laat wel zien hoe ongelooflijk verfijnd de hondenneus is. Het verklaart ook waarom een snuffelwandeling waarop je hond rustig de bermen mag verkennen zo bevredigend is: ruiken is voor een hond een groot deel van beleven.

2. Wat een hond hoort en ziet

Na de neus zijn ook de oren en ogen van een hond anders afgesteld dan die van ons. Niet per se beter of slechter, maar gericht op andere dingen.

Gehoor: tonen die wij niet horen

Mensen horen geluiden tot ongeveer 20.000 Hz. Honden gaan veel hoger: zij nemen tonen waar tot ongeveer 45.000 tot 65.000 Hz, afhankelijk van ras en leeftijd. Daarom werkt een hondenfluitje dat voor ons stil lijkt, maar voor je hond duidelijk hoorbaar is. Lage tonen horen mensen overigens ongeveer even goed of zelfs iets beter dan honden. Honden kunnen hun oorschelpen apart bewegen en richten, waardoor ze de bron van een geluid snel lokaliseren. Dat verklaart die plotselinge oorstand als er buiten iets ritselt.

Kleurenzicht: de wereld in blauw en geel

Een hardnekkig misverstand is dat honden alles in zwart-wit zien. Dat klopt niet. Honden hebben twee soorten kleurreceptoren (dichromatisch zicht) in plaats van de drie die de meeste mensen hebben. Hun kleurbeleving lijkt daardoor op die van een mens met rood-groen kleurenblindheid. In de praktijk onderscheiden honden vooral tinten blauw en geel goed, terwijl rood en groen voor hen veel meer op grijs en bruin lijken. Een blauwe of gele bal valt in het groene gras dus veel meer op dan een rode; goed om te weten als je speelgoed of een werpdummy kiest. Waar honden ons juist voorbijstreven, is in het zien bij weinig licht en in het opmerken van beweging.

3. Elke hondenneus is uniek

Hier komt een weetje dat veel mensen verrast: de neus van je hond is net zo persoonlijk als jouw vingerafdruk. Het leerachtige oppervlak van een hondenneus bestaat uit een patroon van kleine bultjes en de groefjes daartussen, en die combinatie is bij elke hond anders. Onderzoek uit 2021 bevestigde met neusafbeeldingen van tientallen honden dat dat patroon individueel herkenbaar is.

Het idee is niet nieuw. De Canadese kennelclub accepteert neusafdrukken al sinds 1938 als een vorm van identificatie. Tegenwoordig zijn er zelfs apps in ontwikkeling die de neusafdruk van een hond scannen om een vermiste hond terug te kunnen vinden. Voor de dagelijkse praktijk blijft een chip de standaard, maar het blijft een leuk idee dat je hond letterlijk zijn eigen neusafdruk heeft.

4. Het hondenlichaam in cijfers

Een hond is geen kleine mens in een vacht. Zijn lichaam werkt op een aantal punten meetbaar anders. Een paar cijfers om in je hoofd te houden, ook omdat ze handig zijn als je ooit moet inschatten of er iets mis is.

Wat opvalt aan de hartslag: kleine honden hebben een snellere hartslag dan grote honden. Een pittige kleine hond klopt dus sneller dan een rustige reus. De lichaamstemperatuur van een hond ligt structureel iets hoger dan die van een mens; ongeveer 38 tot 39 graden is normaal. Voelt je hond warm aan, dan betekent dat dus niet meteen koorts.

Interessant is hoe een hond afkoelt. Honden zweten nauwelijks via de huid; ze hebben wel zweetkliertjes in de voetzooltjes, maar dat stelt voor de afkoeling weinig voor. Het echte werk doet het hijgen: door de snelle ademhaling verdampt vocht via tong, neus en longen, en dat koelt af. Daarnaast verwijden de bloedvaten in onder andere de oren. Juist omdat een hond zo afhankelijk is van hijgen, raakt hij bij warmte sneller oververhit dan wij. Laat een hond nooit achter in een warme auto, zorg altijd voor schaduw en water, en bij tekenen van oververhitting (heftig hijgen, sloomheid, wankelen) is snel handelen geboden: dat is een spoedgeval voor de dierenarts.

Over die 42 tanden gesproken: het gebit verdient een hondenleven lang aandacht. Kauwen op een geschikte snack geeft enige mechanische werking, maar vervangt het poetsen niet. In ons artikel over tandverzorging en dental sticks lees je hoe je het gebit van je hond gezond houdt.

5. Lichaamstaal: de kwispel verraadt meer dan je denkt

Iedereen denkt te weten wat een kwispelende staart betekent: een blije hond. Maar de werkelijkheid is genuanceerder, en daar is verrassend onderzoek naar gedaan. Italiaanse wetenschappers ontdekten dat honden niet symmetrisch kwispelen. Gemiddeld kwispelen ze meer naar rechts bij iets positiefs, zoals het zien van hun baasje, en meer naar links bij iets dat spanning oproept, zoals het zien van een onbekende, dominante hond.

Dat verschil hangt samen met de hersenhelft die op dat moment het actiefst is: de linkerhersenhelft (die de rechterkant aanstuurt) bij toenadering, de rechterhersenhelft (die de linkerkant aanstuurt) bij terugtrekken. In vervolgonderzoek bleek dat honden die een soortgenoot vooral naar links zagen kwispelen, zelf onrustiger werden en een hogere hartslag kregen. Andere honden pikken die subtiele asymmetrie dus echt op.

De praktische les is belangrijk: een kwispel betekent niet automatisch dat een hond blij is en gerust benaderd kan worden. Kijk altijd naar het hele plaatje, de oren, de ogen, de houding en de spanning in het lijf, in plaats van alleen naar de staart. Zeker bij een onbekende hond is dat het verschil tussen een fijne en een vervelende ontmoeting.

6. Slapen, dromen en pasgeboren pups

Honden zijn kampioenen in rusten. Een volwassen hond slaapt gemiddeld ongeveer twaalf tot veertien uur per dag, niet in een blok maar verspreid over dag en nacht in meerdere dutjes. Pups en oudere honden slapen vaak nog meer; jonge pups komen tot ongeveer twintig uur per dag. Dat is geen luiheid: tijdens de slaap groeien lichaam en hersenen, en verwerkt je hond alle indrukken van de dag.

En ja, honden dromen waarschijnlijk. Tijdens de remslaap, de slaapfase waarin ook mensen dromen, zie je de ogen onder de oogleden bewegen, de pootjes trekken en hoor je soms zacht janken of gedempt blaffen. Het is verleidelijk om een hond dan wakker te maken, maar laat hem liever rustig doorslapen; net als bij ons is verstoorde slaap niet prettig.

Helemaal aan het begin van een hondenleven valt nog iets bijzonders op. De dracht van een hond duurt maar ongeveer 63 dagen, kort voor een zoogdier. Pups worden daardoor onrijp geboren: ze zijn de eerste tijd blind en doof. De oogjes gaan pas rond de tweede levensweek open en het gehoor komt kort daarna op gang. In die eerste weken leunen pups dus volledig op warmte, geur en de zorg van de moeder. Wil je weten wat een pup in de eerste maanden nodig heeft, kijk dan op onze pagina over een puppy in huis.

7. Hoe slim is een hond?

Honden zijn slimmer dan veel mensen denken. Volgens psycholoog Stanley Coren begrijpt de gemiddelde hond ongeveer 165 woorden en gebaren. Honden in de slimste twintig procent komen tot zo'n 250 woorden. En er zijn echte uitschieters: de beroemde bordercollie Chaser leerde in onderzoek de namen van meer dan duizend verschillende voorwerpen herkennen. De cognitieve vaardigheden van een hond worden vaak vergeleken met die van een peuter van ongeveer twee jaar.

Dat betekent voor jou vooral goed nieuws: met geduld, herhaling en een duidelijke beloning leer je je hond best veel aan. Korte, positieve oefenmomenten werken het beste, en een waardevolle beloning op het juiste moment maakt het verschil. Veel honden vinden een stukje vlees extra motiverend; in ons artikel mag een hond leverworst lees je welke vleesbeloningen verstandig zijn en hoe je ze met mate inzet. Voor dagelijks oefenen werken kleine, natuurlijke trainingssnacks prettig, omdat je er veel van kunt geven zonder je hond te overvoeren.

Onthoud wel dat slim niet hetzelfde is als gehoorzaam: sommige van de slimste rassen zijn juist eigenwijs en hebben veel mentale uitdaging nodig om niet te gaan vervelen. Een hond die zich verveelt, verzint zelf wel een spelletje, en dat is zelden het spelletje dat jij in gedachten had. Snuffelspellen, zoekwerk en korte trainingen houden dat slimme koppie tevreden.

Veelgestelde vragen

Hoeveel beter ruikt een hond dan een mens?

Een hond ruikt vele malen beter dan wij. Waar een mens ongeveer vijf tot zes miljoen geurreceptoren in de neus heeft, heeft een hond er afhankelijk van het ras tot ongeveer driehonderd miljoen. Ook het deel van de hersenen dat geuren verwerkt is bij een hond naar verhouding veel groter. Schattingen lopen uiteen, maar onderzoekers gaan ervan uit dat honden geuren duizenden tot honderdduizenden keren beter waarnemen dan mensen. Daardoor kunnen speciaal getrainde honden zelfs leren om bepaalde ziektes of een naderende epileptische aanval aan geur te herkennen.

Welke kleuren kan een hond zien?

Honden zijn niet kleurenblind, maar zien minder kleuren dan wij. Ze hebben twee soorten kleurreceptoren (dichromatisch zicht) in plaats van drie, vergelijkbaar met een mens met rood-groen kleurenblindheid. Daardoor onderscheiden honden vooral tinten blauw en geel goed, terwijl rood en groen voor hen veel meer op grijs en bruin lijken. Een blauwe of gele bal valt in het groene gras dus veel meer op dan een rode. Hun nachtzicht en het opmerken van beweging zijn juist weer beter dan die van ons.

Hoe goed hoort een hond vergeleken met een mens?

Een hond hoort veel hogere tonen dan wij. Mensen horen tot ongeveer 20.000 Hz, terwijl honden geluiden tot ongeveer 45.000 tot 65.000 Hz kunnen waarnemen, afhankelijk van ras en leeftijd. Daarom werkt een hondenfluitje dat voor ons stil lijkt. Honden kunnen hun oren bovendien apart bewegen en richten, waardoor ze de bron van een geluid snel lokaliseren. Lage tonen horen mensen ongeveer even goed of zelfs iets beter.

Hoeveel uur slaapt een hond per dag?

Volwassen honden slapen gemiddeld ongeveer twaalf tot veertien uur per dag, verspreid over dag en nacht in meerdere dutjes. Pups en oudere honden slapen vaak nog meer; jonge pups komen tot ongeveer twintig uur per dag, omdat hun lichaam en hersenen tijdens de slaap hard groeien. Honden dromen waarschijnlijk ook: in de remslaap zie je hun ogen bewegen, hun pootjes trekken en soms zachtjes janken of blaffen. Laat een dromende hond rustig doorslapen.

Klopt het dat een hond naar links of naar rechts kwispelt afhankelijk van zijn gevoel?

Daar zijn aanwijzingen voor. Italiaans onderzoek liet zien dat honden gemiddeld meer naar rechts kwispelen bij iets positiefs, zoals het zien van hun baasje, en meer naar links bij iets dat spanning oproept, zoals een onbekende, dominante hond. Dat hangt samen met welke hersenhelft op dat moment actief is. In vervolgonderzoek werden honden die een soortgenoot naar links zagen kwispelen zelf ook onrustiger. Een kwispel betekent dus niet automatisch dat een hond blij is; kijk altijd naar de hele lichaamstaal.

Hoeveel woorden kan een hond begrijpen?

Volgens psycholoog Stanley Coren begrijpt de gemiddelde hond ongeveer 165 woorden en gebaren, en honden in de slimste twintig procent komen tot zo'n 250 woorden. Sommige uitzonderlijke honden gaan veel verder: de beroemde bordercollie Chaser leerde de namen van meer dan duizend voorwerpen. De intelligentie van een hond wordt vaak vergeleken met die van een peuter van ongeveer twee jaar. Met geduld, herhaling en een lekkere beloning leer je je hond dus best veel aan.

Hoeveel tanden heeft een hond?

Een pup heeft 28 melktanden en een volwassen hond 42 tanden. De meeste pups hebben rond de leeftijd van zes tot zeven maanden hun volledige volwassen gebit. In de wisselperiode willen pups vaak flink op alles kauwen, omdat de kaak dan gevoelig is. Goede gebitsverzorging blijft een hondenleven lang belangrijk; kauwen helpt een beetje, maar poetsen blijft de gouden standaard.